12 maanden, 12 projecten: Augustus – cyanotype

Afgelopen maand heb ik weer eens wat verse cyanotypes gemaakt. Cyanotypie is een ouderwetse manier van afdrukken maken. Je maakt eerst papier fotogevoelig, en dan kun je door het met een negatief erop een paar minuten in de zon te leggen een afdruk maken.

Ik vind het een ontzettend leuke techniek. De blauwe afdrukken zijn zo al fraai, en op een geleurde ondergrond krijg je ook nog een soort duotoon/effect. Ik was zo langzaamerhand wel door mijn gevoelige papier en mijn negatieven heen, dus deze maand was het tijd voor een nieuwe lading van beide.

Het maken van een cyanotype valt uiteen in drie stappen.

1 Negatieven maken

De afdruk die je maakt, wordt even groot als het negatief, dus een gewoon fotonegatief is te klein. Geschikte negatieven maak je door in Photoshop of iets dergelijks een (bij voorkeur zwart-wit-)foto om te zetten naar negatief, en die vervolgens uit te printen op een transparant vel. Zo’n ding voor op een ouderwetse overheadprojector dus, te koop bij de kantoorboekhandel. Een foto met redelijk wat contrast werkt het beste.

2 Papier maken

Dit is iets ingewikkelder. Je hebt twee chemicaliën nodig, rood bloedloogzout of kaliumhexacyanoferraat (III) en Ammoniumijzer(III)citraat. Beide zijn voor een paar euro te krijgen in de webwinkel Hekserij.nl. Deze los je op in water. 10 gram Ammoniumijzer(III)citraat en 4 gram bloedloogzout in 100 ml water. Dit geeft genoeg oplssing voor een flinke stapel papier. Op zich niet erg, want je kunt het papier prima bewaren in een kartonnen envelop, je moet alleen wel ruimte hebben om het in het donker te laten drogen. Wel eerst rubber handschoenen aan, een schort voor, en de wijde omgeving afdekken met oude kranten, want het spul vlekt als de neten. Zorg ook dat je dit niet bij vol daglicht doet. De oplossing reageert met (uv-)licht, dus maak je papier ’s avonds bij gedimd lamplicht.

cyanotype

Je kan het hele papier bedenkken, of een strak vierkant maken, of juist een ruwe rand.

Breng de oplossing met een kwast of een sponsje aan op het papier. Gewoon printerpapier kan, maar zelf gebruik ik graag dikker papier (of dun karton, van dat hobbyspul voor weinig bij de HEMA), dat bobbelt niet zo als het nat wordt. Het lijkt een dun laagje niks, en de verleiding is groot om er heel veel op te plempen, in dubbele lagen, maar dat is niet nodig. Gewoon één laagje, zodat het mooi gelijkmatig opdroogt. Anders krijg je lelijke vlekken in je afdruk.

cyanotype

Gewoon papier heeft de neiging te gaan bobbelen en rimpelen als het nat wordt, en dan kun je kreukels krijgen. je ziet hier ook wat vlekken waar een plasje emulsie ongelijkmatig is opgedroogd.

Laat het in het donker (in een la of onder een kast of zo) drogen. Het droogt wat groenig op. Je papier is nu klaar om te gebruiken, of om in een envelop te stoppen voor later.

3 Afdrukken maken

En dan eindelijk het leuke deel. Dat is eigenlijk het makkelijkste van het hele proces. Neem een fotolijstje en leg daarin een vel van je behandelde papier met daarop een negatief. Leg het een paar minuten in de zon. Neem dan je papier en spoel het een paar minuten onder de lopende kraan af. Als het goed is heb je nu een mooie blauwe afdruk.

Verdwijnt je afruk tijdens het spoelen, of is hij te licht? Dan heeft het te kort in de zon gelegen. Is het één donkere blob? Dan was het te lang. Hoe lang precies goed is, hangt af van hoe fel de zon schijnt. In de felle middagzon kan een minuut of vier genoeg zijn, is het wat bewolkt, dat kan het zo naar de 20, 30 minuten lopen. Gelukkig had je met je 100 ml water een flinke stapel papier gemaakt, genoeg om wat te experimenteren met de beste belichtingstijd.

Het spoelen onder water ontwikkelt te afdruk. Tot die tijd blijft het papier lichtgevoelig, dus als je het uit het lijstje haalt, moet je het meteen onder de kraan houden, anders verdwijnt je afdruk alsnog. Het water spoelt de overtollige oplossing uit het papier. In het begin kleurt het water ook wat gelig. Als er niets groenigs of geligs meer in je afdruk zit, alleen nog maar blauw, is het goed.

Mijn cyanotypes zijn goed gelukt. Ik had vrij snel de goede belichtingstijd te pakken en dus maar weinig hoeven experimenteren. Nu eens bedenken wat ik eigenlijk met de afdrukken ga doen.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Trouwens, als je door je negatieven heen bent kun je ook nog heel erg oldschool gaan en voorwerpen op het papier leggen om een fotogram te maken. Voorwerpen die je goed plat op het papier kunt drukken geven het scherpte resultaat. Ook halfdoorzichtige dingen kunnen leuk zijn. Ik maakte er een paar met bloemen en blaadjes uit de tuin.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s